Door aanpassingen aan de watervoorraad van Proefcentrum Hoogstraten kunnen de teelten volledig voorzien worden van regenwater.

Glastuinbouw

Openlucht

Zacht fruit

Externe waterbronnen

Verhogen van hemelwatergebruik

Waterbesparing

Klimaatverandering toont zich ook in de verschuiving van de gekende neerslagperioden. Tegenwoordig komen korte perioden van hevige neerslag afgewisseld door langere perioden van droogte vaker voor. Voornamelijk in het groeiseizoen, wanneer de waterbehoefte van gewassen het hoogst is, zal droogte toenemen. Maximaal inzetten op het vergroten van de opslagcapaciteit, de oppervlakte waarvan opgevangen kan worden en waterverliezen door verdamping zullen cruciaal zijn om jaarrond te kunnen voorzien in de watervraag van het bedrijf met hemelwater.

Het jaar 2025 werd gekenmerkt door extreme weersomstandigheden die onze watervoorraden zwaar op de proef stelden. Vlak na 2024, bijna het natste jaar ooit, kregen we in 2025 te maken met een van de droogste jaren ooit (Figuur 1). De neerslag viel bijzonder ongelijk verdeeld en voornamelijk in de herfst en winter. De vijf dagen met de meeste neerslag van het jaar deden zich voor in januari (2 dagen), juli, oktober en november. Daartegenover stond een uitzonderlijk lange droge periode van zeventien opeenvolgende dagen, vanaf begin mei 2025. De droogte in het voorjaar zorgde ervoor dat de waterreserves van het Proefcentrum Hoogstraten al vroeg onder druk kwamen te staan.

Figuur 1: Cumulatieve neerslagwaarden uitgedrukt vanaf oktober tot en met september, voor de afgelopen jaren weergegeven. Bron: Data weergegeven van het KNMI weerstation in Zundert Nederland (KNMI, 2025).

Het laagste niveau van de regenwaterbassins werd bereikt in oktober 2025, wanneer de inhoud terugviel tot 6 648m³ (Figuur 2). Met een dode zone van de onderste 50 cm in beide bassins bedraagt het dood watervolume zo’n 1 600m³. Het beschikbare watervolume in oktober 2025 bedroeg ruwweg zo’n 5 000m³. Het droge jaar 2025 toonde aan dat voorzien in bijkomende opslagcapaciteit zeer waardevol is, zo zou zonder het nieuwe bassin dit kritieke punt nog dieper zijn geweest. Het jaar 2025 eindigde met een totale watervoorraad die slechts de helft van de maximale opslagcapaciteit bedroeg, ondanks een natte maand december. De opslagcapaciteit bleek op zich voldoende te zijn, maar de waterbehoefte tijdens het groeiseizoen ligt hoger dan normaal en de regenval was te onregelmatig verdeeld om de reserves tijdig aan te vullen. Januari blijft doorgaans een natte maand, waardoor verwacht wordt dat de bassins opnieuw aanvullen, maar de seizoenale patronen worden steeds grilliger.

Figuur 2: Het totale watervolume in de bassins vanaf augustus 2024 tot en met december 2025.

Ondanks het grillige jaar slaagden men erin om alle teelten het gehele jaar van voldoende gietwater te voorzien. Dit gietwater werd volledig ingevuld door de opgevangen neerslag in de bassins. Dit was voornamelijk mogelijk doordat het jaar werd begonnen met de maximale opslagcapaciteit in de winter van 2024-2025. Daarnaast was er dankzij de installatie van een extra bassin en het aansluiten van bijkomende dakoppervlakte de mogelijkheid om meer regenwater op te vangen tijdens de korte periodes waarin het wel regende. Deze ingrepen bewezen hun nut en vormden een cruciale buffer tijdens de droogste momenten van het jaar.

Een belangrijke voorwaarde is dat bassins goed gedimensioneerd moeten zijn. Zo kan de neerslag die valt in de winterperiode zolang mogelijk meegenomen worden doorheen het seizoen en kunnen de bassins nog worden aangelengd door neerslagmomenten tijdens het seizoen. Een trage afname van het waterniveau in het bassin beperken in combinatie met een goede waterbuffer aan het begin van het seizoen is belangrijk. Zo is het goed dimensioneren van de watervoorraad, het afdekken van het wateroppervlak om verdamping tegen te gaan en het maximaal opvangen van de ontvangen neerslag doorheen het teeltseizoen vitaal om zo lang als mogelijk aanspraak te kunnen doen op regenwater.

Naast zeer droog was het voorbije jaar ook uitzonderlijk warm. Dat liet zich niet alleen voelen in de temperatuurstatistieken maar ook in de waterhuishouding. Hogere temperaturen leiden doorgaans tot meer verdamping uit vijvers, bekkens en andere open wateroppervlakken. Het KMI in Ukkel registreerde het laagste aantal neerslagdagen sinds het begin van de metingen, wat de droogte-indicatoren verder onderstreepten (KMI, 2025). De combinatie van verhoogde verdamping en historisch weinig neerslagdagen maakt duidelijk hoe sterk het jaar 2025 afweek van het langjarig gemiddelde en welke impact dat kan hebben op lokale waterreserves.

Om in de toekomst beter voorbereid te zijn op drogere teeltseizoenen en nattere winters, wordt op het Proefcentrum Hoogstraten ingezet op een combinatie van maatregelen. Meer opslagcapaciteit blijft essentieel, net als het koppelen van extra dakoppervlakte om het beschikbare regenwater maximaal te benutten. Het beperken van dode zones in bassins, het afdekken om verdamping te verminderen en het hergebruiken van waterstromen helpen om waterverliezen te minimaliseren. Daarnaast spelen sensoren en slimme irrigatiesturing een steeds grotere rol om zuiniger en gerichter met water om te gaan. Door deze strategieën te combineren kunnen droogteperiodes beter overbrugd worden en blijft men minder afhankelijk van onvoorspelbare neerslag.

Contactpersoon:

Brecht Van den Steen

Proefcentrum Hoogstraten

Bronnen:

KMI, 2025, *Klimatologisch jaaroverzicht 2025*. https://www.meteo.be/resources/climatology/pdf/klimatologisch_jaaroverzicht_2025.pdf

KNMI, 2025, Dagwaarden neerslagstations ZUNDERT https://www.knmi.nl/nederland-nu/klimatologie/monv/reeksen#Z